به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی (۱۰سپتامبر مصادف با ۲۰ شهریورماه ):
برای پیشگیری از خودکشی در سالمندان چه میتوان کرد؟
باهاتیم:۱۰ سپتامبر (۲۰شهریورماه) روز جهانی پیشگیری از خودکشی است و هدف نامگذاری این روز، افزایش آگاهی و درک اهمیت پیشگیری از خودکشی است و شعار امسال این روز “امیدآفرینی با عمل ” است، طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO) ،هر ۴۰ ثانیه یک نفر بر اثر خودکشی در جهان میمیرد، اگرچه میزان خودکشی منجر به مرگ در جمعیت عمومی طی سالهای اخیر کمتر شده، اگرچه خطر خودکشی در سالمندان بالا است اما قابلپیشگیری است.
در همین راستا با دکتر یدالله ابوالفتحی ممتاز عضو هیئتعلمی دانشگاه توانبخشی و سلامت اجتماعی و از محققان حوزه سالمندشناسی ، گفتوگویی درباره خودکشی، زنگخطرهای آن، بایدونبایدها و حمایتهای اطرافیان داشتیم، به گفته این متخصص خودکشی قابل پیشبینی و پیشگیری است اگر علائم و نشانههای آن را جدی بگیریم
طبق گفته این محقق حوزه سالمندی، هر نوع اقدام آگاهانه و عامدانه توسط خود شخص بهمنظور پایان دادن تدریجی یا فوری به زندگی خودکشی نامیده میشود، اگرچه میزان خودکشی منجر به مرگ در جمعیت عمومی طی سالهای اخیر کمتر شده است اما میزان آن در سالمندان بیشتر شده است، میزان خودکشی منجر به مرگ در جمعیت عمومی حدود ۲۰ در ۱۰۰ هزار نفر است ولی این میزان در سالمندان ۴۰ در ۱۰۰ هزار نفر گزارششده است.
وی افزود: آمارهای جهانی نشان میدهد مردان ۷۵ سال و بالاتر بیشترین میزان خودکشی های منجر به مرگ را داشته اند، در حالی که خودکشی در جمعیت عمومی بهعنوان پانزدهمین عامل مرگ شناختهشده است اما خودکشی یکی از ۱۰ عامل اول مرگ در سالمندان است. میزان مرگ ناشی از خودکشی در سالمندان بهاندازه مرگ به علت آلزایمر است، یعنی ۲.۶ درصد علت مرگ در سالمندان ناشی از خودکشی است، آمارها نشان میدهد در حالی که سهم دیابت در مرگ سالمندان ۳.۳ درصد است اما توجهات خیلی بیشتری نسبت به دیابت در جهان میشود
دکتر ممتاز گفت: چهار عامل خطر مهم خودکشی در سالمندان، افسردگی ، بیماریهای دوران سالمندی ، عدم ارتباطات اجتماعی و در دسترس بودن روشهای خودکشی است و خودکشی همواره دارای حالت دوسوگرایی است (هم میخواهد خودش را بکشد هم نکشد)، اکثر خودکشی کنندهها سعی میکنند دیگران را به نحوی از قصد خود مطلع کنند و اقدام به خودکشی مهمترین پیشبینی کننده خودکشی است
مطالعات نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد خودکشی کنندگان در ماه قبل با پزشک ملاقات کردهاند و این ملاقات الزاماً” به خاطر مسائل روانی نبوده است و هیجان مشترک در اکثر خودکشیها، احساس ناامیدی و درماندگی است .
وی افزود: میزان مرگ به دنبال اقدام به خودکشی در سالمندان بسیار بالا است و حدود ۲۵ درصد اقدام به خودکشی در سالمندان منجر به مرگ میشود در حالی که در گروههای غیر سالمندان خودکشی منجر به مرگ کمتر از ۵ درصد است.
علائم هشداردهنده خودکشی در سالمندان را بشناسیم
صحبت از سربار بودن برای خانواده، احساس تنهایی و منزوی بودن، صحبت کردن در مورد تمایل به مردن، انجام رفتارهای آشفته
نوسانات شدید خلقی، تغییر ناگهانی ویژگیهای شخصیتی، ازدست افراد نزدیک، خوابیدن خیلی کم یا زیاد و اقدامات آسیب زننده قبلی برخی از علائم هشداردهنده خودکشی در سالمندان محسوب میشود.
دکتر ممتاز در خصوص باورهای اشتباه، خودکشی گفت: اولین اشتباه این است که اگر فردی اقدام به خودکشی کرد و جان سالم بهدر برد، دیگر هیچوقت دست به خودکشی نمیزند درصورتیکه واقعیت نشان میدهد، اقدام به خودکشی بهعنوان نشانه محتمل بودن اقدام¬های بیشتر در نظر گرفته می¬¬شود. این احتمال وجود دارد که سطح خطر در اقدام¬های بعدی افزایش یابد.
دومین باور اشتباه این است که، افرادی که اقدام به خودکشی میکنند صرفاً به دنبال جلبتوجه هستند اما واقعیت این است که نباید اقدام به خودکشی را صرفاً وسیله¬ای برای جلبتوجه دانست، حتی وقتی هم که این احتمال وجود دارد که فرد برای جلبتوجه اقدام به خودکشی کرده، پس حتماً به این توجه نیاز داشته است.
غربالگری خودکشی
توصیه میشود در هنگام ویزیت سالمندان موارد زیر پرسیده شود
ابتدا از سالمند سال میشود که : بعضی از افراد در این سن ممکن است احساس ناامیدی کرده و بیان کنند از زندگی سیر شدهاند، هیچوقت شما نیز اینگونه شدهاید. اگر سالمند پاسخ داد بله، مورد بعدی سال شود.
از سالمند سال شود که آیا هیچوقت آرزوی مرگ داشته اید. اگر سالمند پاسخ داد بله، مورد بعدی سال شود.
آیا هیچوقت فکر آسیب به خود به قصد پایان دادن زندگی خود را داشته اید (اگر سالمند پاسخ داد بله نیاز است حتماً وی را جهت اقدامات لازم به مراکز مربوطه ارجاع دهید)
دکتر ممتاز گفت: حفظ روابط اجتماعی، حمایت خانواده و دوستان، حفظ امید در سالمندان، ارتباطات معنوی، غربالگری و درمان افسردگی، دور نگه داشتن ابزارهای خطرناک(دشوار کردن خودکشی) و مراجعه منظم به مراکز بهداشتی درمانی جهت ارزیابی و درمان مشکلات سلامت روان ، گامهای مهمی برای پیشگیری از خودکشی است که با اجرای آن میتوان شاهد نتایج خوبی بود.
سخن آخر اینکه، خودکشی قابل پیشبینی و پیشگیری است اگر علائم و نشانههای آن را جدی بگیریم
